Mười Nguyễn
Ảnh minh họa: Psychology Today
Nhiều phụ huynh tin “thương cho roi cho vọt”, song các nghiên cứu mới nhất chứng minh đòn roi không giúp trẻ ngoan hơn mà còn để lại hệ lụy tâm lý sâu sắc.
Thống kê của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và UNICEF ước tính có tới 40% gia đình Mỹ và 1,2 tỷ trẻ em trên toàn cầu bị trừng phạt thân thể tại nhà. Nhiều bậc cha mẹ biện minh cho hành vi này vì họ từng được nuôi dạy bằng đòn roi, hoặc coi đây là phương pháp uốn nắn hành vi “chấp nhận được”.
Tuy nhiên, báo cáo toàn diện do WHO công bố năm 2025, dựa trên dữ liệu từ 49 quốc gia, khẳng định việc sử dụng hình phạt thể xác không mang lại lợi ích cho trẻ em, cha mẹ hay xã hội.
Trẻ bị đánh đòn có khả năng phát triển đúng chuẩn thấp hơn 24% so với bạn bè đồng trang lứa. Nhóm này cũng có nguy cơ cao mắc chứng lo âu, trầm cảm, bất ổn cảm xúc và có lòng tự trọng thấp. Những vấn đề tâm lý thường kéo dài đến tuổi trưởng thành, dẫn tới tình trạng lạm dụng chất kích thích hoặc ý định tự tử.
Nhiều số liệu thống kê, nghiên cứu cho thấy tình trạng bạo hành, xâm hại trẻ em tại Việt Nam rất đáng lo ngại. Theo khảo sát MICS 2020-2021 của UNICEF và Tổng cục Thống kê hơn 72% trẻ em Việt Nam trong độ tuổi 10-14 từng bị kỷ luật bằng bạo lực. Đồng thời, 68,4% trẻ em từ 1-14 tuổi cho biết từng bị bạo hành bởi chính cha mẹ hoặc người chăm sóc trong gia đình. Số vụ xâm hại trẻ em được ghi nhận trên cả nước trong năm 2023 là 2.498, tăng 9,2% so với năm 2022. Đáng chú ý, gần 60% thủ phạm lại chính là người thân ruột thịt, họ hàng hoặc người quen biết với nạn nhân.
Nghiên cứu dài hạn công bố năm 2025 của các chuyên gia Rong Huang và Rachel Chazan-Cohen (Đại học Austin Peay State, Mỹ) dập tắt niềm tin rằng đòn roi sẽ vô hại nếu cha mẹ vẫn yêu thương trẻ. Kết quả chỉ ra, những đứa trẻ bị đánh lúc 5 tuổi thường có xu hướng bộc lộ hành vi phá vỡ quy tắc, hung hăng và thách thức rõ rệt khi lên lớp 5. Ngay cả khi trẻ có một người mẹ vô cùng ấm áp, tình yêu thương đó chỉ giúp giảm bớt một phần tác hại chứ không thể xóa bỏ hoàn toàn ảnh hưởng tiêu cực từ đòn roi.
Tiến sĩ Kim Kopko, chuyên gia phát triển trẻ em tại Đại học Cornell (Mỹ), cho biết đòn roi không hiệu quả trong việc uốn nắn hành vi mà còn gây hại. “Liên Hợp Quốc coi đây là sự vi phạm nhân quyền của trẻ em và hiện có khoảng 70 quốc gia cấm hoàn toàn hành vi này”, bà nhấn mạnh.
Việc đánh đòn gây hại bởi phụ huynh đã vô tình làm mẫu cho trẻ cách dùng vũ lực để giải quyết vấn đề. Đòn roi phá vỡ sợi dây tin tưởng và cảm giác an toàn giữa cha mẹ và con cái. Trẻ bị đánh không học được cách cư xử đúng mực, chúng chỉ học cách sợ hãi hình phạt. Khi không có sự giám sát hay đe dọa từ người lớn, trẻ sẽ thiếu khả năng tự kiểm soát hoặc tự nguyện hợp tác.
Để thiết lập kỷ luật hiệu quả mà không dùng bạo lực, các chuyên gia khuyến nghị cha mẹ áp dụng các phương pháp:
Góc bình tâm (Time-out): Cho trẻ không gian tĩnh lặng để tự xoa dịu và suy nghĩ khi mất bình tĩnh.
Tước bỏ đặc quyền: Thu lại một quyền lợi (như xem tivi, chơi game) để trẻ hiểu cái giá của hành vi sai trái.
Khen ngợi và củng cố: Tập trung động viên khi trẻ làm tốt thay vì chỉ trừng phạt khi làm sai.
Giải thích hậu quả tự nhiên: Trò chuyện để trẻ hiểu mối liên hệ nguyên nhân – kết quả từ hành động của mình.
Làm gương: Người lớn cần duy trì sự bình tĩnh và thể hiện hành vi tích cực để trẻ học theo.
Bảo Nhiên (Theo Psychology today)
