Nguyễn Tuyết
Những khu vực từng được xem là môi trường khắc nghiệt và không thể tồn tại sự sống trong vũ trụ lại bất ngờ được các nhà khoa học xác định là nơi có thể sản sinh hàng triệu hành tinh. Phát hiện mới đang làm thay đổi nhiều nhận thức về quá trình hình thành các thiên thể trong vũ trụ.
Bất ngờ với khả năng hình thành hành tinh quanh lỗ đen siêu khối lượng
Theo Space.com, các nhà khoa học đã vô cùng kinh ngạc khi phát hiện các vùng sáng hỗn loạn nằm ở trung tâm thiên hà, gọi là hạt nhân thiên hà hoạt động (AGN), có thể là cái nôi sản sinh ra hàng triệu hành tinh.
AGN được hình thành khi các lỗ đen siêu khối lượng liên tục hấp thụ khí và bụi từ môi trường xung quanh. Khối vật chất này xoáy quanh lỗ đen, tạo thành các đĩa bồi tụ khổng lồ với hình dạng dẹt như chiếc đĩa.
Dưới tác động của lực hấp dẫn cực mạnh từ lỗ đen, khí và bụi trong đĩa bồi tụ va chạm dữ dội, sinh ra ma sát lớn và phát ra ánh sáng rực rỡ trên toàn bộ phổ điện từ.
Trước đây, giới khoa học cho rằng môi trường quanh lỗ đen quá hỗn loạn và khắc nghiệt để các hành tinh có thể hình thành. Tuy nhiên, những nghiên cứu mới cho thấy khu vực rìa ngoài của đĩa bồi tụ lại sở hữu nhiệt độ và điều kiện tương đồng với các đĩa tiền hành tinh quanh những ngôi sao trẻ.
Mô hình máy tính hé lộ sự ra đời của hàng triệu hành tinh
Để kiểm chứng giả thuyết, nhóm nghiên cứu đã xây dựng mô hình máy tính mô phỏng một lỗ đen siêu khối lượng cùng đĩa bồi tụ bao quanh. Các dữ liệu về điều kiện vật lý tại vùng rìa của đĩa được đưa vào nhằm theo dõi quá trình bụi vũ trụ kết tụ và phát triển thành hành tinh trong hàng triệu năm.
Kết quả cho thấy bụi và khí có thể kết hợp với nhau để tạo nên những hành tinh khổng lồ có khối lượng tương đương sao Mộc.
Tiến sĩ Bhupendra Mishra thuộc Đại học Colorado Boulder (Mỹ), thành viên nhóm nghiên cứu, cho biết nhóm đã phát hiện khả năng hình thành hàng triệu hành tinh có kích thước tương đương sao Mộc ở khoảng cách hàng chục parsec tính từ các lỗ đen siêu khối lượng.
Một parsec tương đương khoảng 3,3 năm ánh sáng. Dù khoảng cách này rất lớn theo tiêu chuẩn thông thường, nhưng vẫn được xem là tương đối gần khi xét trên quy mô vũ trụ.
Những “quả cầu dung nham” sẽ nhanh chóng rời xa lỗ đen
Theo các nhà nghiên cứu, những hành tinh mới hình thành trong môi trường AGN có thể mang hình dạng giống các quả cầu dung nham khổng lồ do chịu ảnh hưởng từ nhiệt độ cực cao.
Đáng chú ý, đĩa vật chất quanh lỗ đen siêu khối lượng chứa lượng khí dồi dào hơn nhiều so với các đĩa tiền hành tinh từng tồn tại quanh Mặt Trời ở giai đoạn sơ khai. Điều này tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình hình thành hành tinh diễn ra mạnh mẽ hơn.
Mô hình nghiên cứu cũng dự đoán rằng sau khi được sinh ra, các hành tinh này sẽ không ở lại gần lỗ đen quá lâu. Chúng có xu hướng dần di chuyển ra xa khỏi trung tâm thiên hà, giống như quá trình “rời tổ” của những hành tinh non trẻ trong vũ trụ.
Phát hiện mới mở ra góc nhìn hoàn toàn khác về khả năng hình thành hành tinh trong những môi trường từng bị xem là “tử địa” của vũ trụ, đồng thời giúp các nhà thiên văn học hiểu rõ hơn về sự đa dạng và phức tạp của quá trình tiến hóa thiên hà.
Theo THEO BÁO NGƯỜI LAO ĐÔNG
