Nguyễn Nga
Vào thời Ung Chính nhà Thanh, ở huyện Bình Dao, tỉnh Sơn Tây có một thư sinh tên là Trương Cúc Nhân, sau khi trúng cử, ông được hoàng đế bổ nhiệm làm tri huyện Huy Châu, Hà Nam. Trong nhiệm kỳ của mình, ông làm quan ngay thẳng và liêm khiết, ông đã dùng tất cả bổng lộc của mình chu cấp cho người nghèo và học trò. Vợ con ông làm ruộng ở Sơn Tây, một năm hai vụ thu hoạch lúa đều phải nhờ lái buôn gửi lúa mì đến Huy Châu cho ông, vì vậy Trương Cúc Nhân không ăn lương thực của Huy Châu và chỉ uống vài ngụm nước của Huy Châu, nên người ta gọi ông là Trương Bạch Thủy.
Năm thứ 8 Ung Chính, Trương Cúc Nhân hết nhiệm kỳ, triều đình thăng chức cho ông lên tri phủ Quảng Tây. Được thăng chức là việc tốt, nhưng Trương Cúc Nhân tuổi tác đã cao, lại có lòng nhớ nhà nên không đi nhậm chức. Lúc này, Trương Cúc Nhân hai bàn tay trắng, thậm chí không có tiền để về nhà. Một số thương nhân giàu có trong huyện nghe tin đã họp lại cùng nhau quyên 300 lượng bạc, cung kính đưa đến tặng ông. Trương Cúc Nhân liên tục gạt đi và nói: “Ta lẽ nào lại có thể tham tiền của dân được!” rồi một mực từ chối. Một thương nhân giàu có nổi nóng mang túi bạc đến một cái giếng và nói với Trương Cúc Nhân: “Nếu lão gia từ chối lần nữa, tôi sẽ ném tất cả bạc xuống giếng!” Chẳng còn cách nào, Trương Cúc Nhân đành phải chấp nhận. Nhưng mấy ngày sau, Trương Cúc Nhân đã trao tặng 300 lượng này bạc cho những nho sinh nổi tiếng trong huyện, giúp họ xây dựng một thư viện, gọi là “Bạch Tuyền thư viện”, làm tròn ước mơ một đời của một nhà nho.
Để có đủ lộ phí về quê, Trương Cúc Nhân đã đến làm công ngắn hạn trong một xưởng ép dầu ở phía đông huyện, sau hơn hai tháng, cuối cùng ông cũng kiếm đủ lộ phí để về nhà. Một buổi sáng, Trương Cúc Nhân dậy sớm một mình rời khỏi huyện Huy Châu, kết quả là, khi ông nhẹ nhàng mở cửa chính thì thấy có hàng dài người đang ngồi bên đường phố chờ để tiễn ông. Trương Cúc Nhân cảm động mắt ngấn lệ, bước xuống bậc thềm, khấu tay với mọi người bày tỏ lòng cảm ơn. Đồng thời ông thấy trên đường phố bày đầy các bàn tiệc, nhìn ngút tầm mắt. Trương Cúc Nhân hỏi: “Hàng người này dài bao nhiêu?” Một cụ già trả lời: “Dài năm dặm từ Đông thành đến miếu Ngũ Long”. Ông lại hỏi tiếp: “Bữa tiệc này có bao nhiêu bàn?” Cụ già trả lời: “Hàng người dài bao nhiêu, bàn tiệc dài bấy nhiêu”. Trương Cúc Nhân lập tức bực mình, ném cây gậy gỗ đào trên tay xuống đất nói: “Vậy là đã hủy một đời thanh bạch của ta!” ông quay lại bước vào nhà.
Rất lâu không thấy Trương đại nhân đi ra, các cụ già bàn bạc với huyện lệnh dẫn đầu đẩy cổng bước vào, thì thấy Trương Cúc Nhân đã treo mình tự vẫn dưới cây bồ kết. Mọi người ngồi phịch xuống đất rồi quỳ xuống khóc nức nở. Vốn là muốn bày tỏ sự kính trọng và ngưỡng mộ đối với Trương đại nhân, nhưng nào ngờ không những đã làm hủy hoại thanh danh một đời của Trương đại nhân mà còn hại chết Trương đại nhân.
Ngày linh cữu của Trương Cúc Nhân được đưa về Sơn Tây, suốt mười dặm đường không chỗ nào trống người, tất cả mọi người đều mặc đồ trắng, người đến lễ tế Trương Cúc Nhân mỗi người một ly rượu thì đủ đổ đầy nước một trăm con suối. Người dân Huy Châu đau buồn thương tiếc Trương Cúc Nhân đến nỗi nhiều người khóc sưng đỏ hai mắt, khách qua đường thấy thế cho rằng người Huy Châu bị bệnh đau mắt đỏ, tin này lan truyền đến triều đình, Hoàng đế phái ngự y đến để chữa bệnh cho họ, mới biết sự thật. Cả triều đình và dân chúng đều chấn động, Hoàng thượng đã đích thân ban tặng một tấm ngự bia, trên đó viết bốn chữ lớn: Thanh bạch như nước.
Bài và hình ảnh [ChanhKien.org]
