Mười Nguyễn
Audra Bogacik trước ngôi nhà nằm trong rừng Pocahontas, bang Virginia, Mỹ. Ảnh: Washington Post
Mỹ- Sau nhiều năm trầm cảm và suy giảm trí nhớ, Brandon Barrett tìm đến Green Bank, thị trấn ở bang West Virginia, nơi không có sóng di động, không Wi-Fi.
Trước khi phát bệnh, Brandon là vận động viên có thể nâng mức tạ 300 kg. Sau chấn thương, buộc phải giải nghệ, anh mở cửa hàng xe máy tại Buffalo, New York. Từ năm 2019, sức khỏe anh tụt dốc với các triệu chứng khó tập trung, lo âu và mệt mỏi kéo dài.
Brandon cho rằng nguyên nhân do trạm phát sóng di động cách cửa hàng 400 m. Anh cho rằng bức xạ từ sóng điện thoại, Wi-Fi và Bluetooth đang tàn phá cơ thể. Mùa hè năm 2023, tai anh bắt đầu rỉ máu đúng thời điểm trạm phát sóng gần nhà được nâng cấp. Brandon cũng nhận thấy sức khỏe cải thiện khi về nông thôn và trở nặng lúc quay lại thành phố. Sau khi tìm bác sĩ thần kinh trị đau nửa đầu không hiệu quả, anh quyết định chuyển đến Green Bank.
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), hội chứng nhạy cảm điện từ (EHS) gây ra các triệu chứng có thật như đau đầu, mệt mỏi, rối loạn giấc ngủ, hồi hộp. Tuy nhiên, các nghiên cứu thực nghiệm và dịch tễ học hiện nay chưa tìm thấy bằng chứng nào chứng minh mối liên hệ giữa việc tiếp xúc với sóng điện từ và các triệu chứng trên. Nồng độ bức xạ mà những người tự nhận mắc EHS tiếp xúc thường thấp hơn rất nhiều so với giới hạn an toàn quốc tế.
Nằm giữa dãy núi Allegheny, Green Bank cách Washington DC khoảng bốn giờ lái xe. Từ thập niên 1950, chính phủ Mỹ chọn nơi này xây dựng Đài quan sát, đặt kính viễn vọng vô tuyến Robert C. Byrd cao 147 m, nặng 7.600 tấn. Vì thiết bị cực kỳ nhạy cảm với tín hiệu điện từ, năm 1958, Mỹ thiết lập “Vùng Yên tĩnh Vô tuyến quốc gia” rộng khoảng 34.000 km2, cấm tuyệt đối Wi-Fi, điện thoại di động và các phương thức liên lạc không dây.
Trong số 7.500 dân của quận Pocahontas, có ít nhất 75 người chuyển đến định cư với lý do giống Brandon. Bà Sue Howard, 63 tuổi, sống tại khu cắm trại không lưới điện ở Green Bank từ năm 2016. Từng sống ở Westchester, New York, bà Sue kể từng bị rối loạn nhịp tim, đau đầu và bỏng rát da không rõ nguyên nhân. Sau khi đến thị trấn này, sức khỏe bà dần ổn định. Bà là người đón tiếp, hỗ trợ Brandon khi anh mới tới đây.
Kính viễn vọng Robert C. Byrd ở thị trấn Green Bank, bang Virginia, bang Virginia, Mỹ. Ảnh: WNnews
Cuộc sống tại “Vùng yên tĩnh” chủ yếu gắn với đồi núi và các trang trại nuôi bò. Người dân phải đánh đổi sự tiện nghi để lấy sức khỏe. Họ không xem phim, không đến nhà hàng và dần mất liên lạc với bạn bè. Bà Sue kể thường phải lái xe 80 km đến Elkins để mua thực phẩm. Mỗi lần ra khỏi vùng an toàn, các triệu chứng bệnh xuất hiện, khiến bà mất nhiều ngày để hồi phục.
Để tồn tại, những người “tị nạn công nghệ” phải dựa vào nhau.
Tuy nhiên, tương lai của cộng đồng này đang đứng trước nhiều thách thức do những thay đổi từ thế giới bên ngoài. Người dân tại đây vẫn phải duy trì việc dùng điện thoại cố định như 30 năm trước. Áp lực đang lớn dần khi chính quyền tám quận trong vùng vừa thông qua nghị quyết lo ngại việc hạn chế sóng làm chậm liên lạc khẩn cấp, gây mất an toàn công cộng. Một số cư dân không mắc bệnh cũng bắt đầu lén lắp wifi, bất chấp các quy định nghiêm ngặt.
Kính viễn vọng Robert C. Byrd tại Green Bank có độ nhạy cao tới mức được truyền thông là có thể thu được tín hiệu của một chiếc điện thoại di động phát ra từ sao Hỏa. Để bảo vệ thiết bị này, cơ quan quản lý Đài quan sát đã duy trì một lực lượng tuần tra đặc biệt gọi là Nhóm Bảo vệ Chống Nhiễu sóng.
Các chuyên gia kỹ thuật sẽ lái những chiếc xe tải chuyên dụng, được trang bị ăng-ten định hướng và máy phân tích phổ (spectrum analyzer) đi tuần tra dọc các con đường trong thị trấn. Khi dò thấy tần số lạ từ các thiết bị phát sóng lậu như Wi-Fi, bộ định tuyến, điện thoại thông minh hay thậm chí là lò vi sóng của người dân, họ sẽ đến tận nhà gõ cửa. Cách tiếp cận của đội tuần tra thường là mềm mỏng, giải thích tầm quan trọng của việc giữ im lặng sóng vô tuyến và yêu cầu người dân tự nguyện tắt bỏ thiết bị để không làm hỏng các dữ liệu thiên văn tỷ đô của quốc gia.
Trong các buổi trò chuyện, Audra, Brandon và Sue thường bàn về những yếu tố khiến bệnh nặng hơn và những thứ họ đã đánh đổi. Với Brandon là cửa hàng xe máy và gia đình, với Sue là cuộc sống ở Westchester, còn Audra là bạn bè ở Pittsburgh.
Tuy nhiên, điều họ tìm thấy lại là cảm giác được thấu hiểu, thứ giá trị không thể đo bằng tiền.
